ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚ ЖӘНЕ ЖОҒАРЫ ТЕМПЕРАТУРА ЖАҒДАЙЛАРЫНЫҢ JUNIPERUS VIRGINIANA L. АУРУЛАРҒА ТӨЗІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІ

Abstract

Қазіргі климаттық өзгерістер жағдайында орман ағаштарының абиотикалық стресс факторларына төзімділігі биология және экожүйе тұрақтылығы салаларындағы ең өзекті ғылыми мәселелердің біріне айналды. Әсіресе жаһандық жылыну үдерісімен байланысты температураның күрт көтерілуі мен ұзаққа созылған құрғақшылық кезеңдері өсімдік организмдерінің физиологиялық, морфологиялық және иммунологиялық жауаптарын айтарлықтай өзгертіп, олардың патогендерге осалдану деңгейін күшейтеді. Абиотикалық және биотикалық стресс факторларының өзара әрекеттестігі ағаштардың жалпы тіршілік көрсеткіштерін, өсу динамикасын және фитосанитарлық қауіпсіздігін анықтайтын кешенді құбылыс ретінде қарастырылады.

Juniperus virginiana L. (қызыл арша) – Солтүстік Американың табиғи флорасында кең таралған қылқан жапырақты ағаш түрі болып табылады және соңғы жылдары декоративті көгалдандыру, орман мелиорациясы және қала экожүйелерін тұрақтандыру мақсатында көптеген елдерде, соның ішінде Қазақстанда да белсенді интродукцияланып келеді [1]. Бұл түр құрғақшылыққа салыстырмалы түрде төзімділігімен, топырақ жағдайларына бейімделгіштігімен және жыл бойы декоративті қасиеттерін сақтайтындығымен ерекшеленеді. Сондықтан J. virginiana қалалық көгалдандыруда, желден қорғау белдеулерінде және ландшафттық дизайнда жиі қолданылады. Дегенмен, интродукциялық аймақтарда бұл ағаштың фитосанитарлық тұрақтылығы көбіне жергілікті климаттық жағдайлармен, әсіресе гидротермиялық режиммен тығыз байланысты. Экологиялық факторлардың өзгеруі өсімдік организмінің физиологиялық күйіне әсер етіп, оның патогендерге қарсы табиғи қорғаныс механизмдерін әлсіретуі мүмкін.