ТАЛАС АЛАБЫ ӨЗЕНДЕРІНІҢ СУЫН ЕГІСТІККЕ ПАЙДАЛАНУДЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТҰРҒЫДА НЕГІЗДЕУ

Abstract

Талас алабындағы өзендер желісінің пішіні алуан түрлі болып келеді. Тұрақты су ағатын арна, құрғап қалған арна, аллювиальді жазықтықтардың құрғақ арнасы, табиғи су ағысының кейін қалыптасқан арналары, бұл аймақтың жер бедерінің бейнесін сипаттайды [1,2].

Талас өзені және оның Қолба, Беш-Таш, Урмарал, Кумыштақ, Қара-Бура, Келкөл, Нілді салалары зерттеу аймағының негізгі су көздерінің бірі болып табылады.

Таулы елдердің гидрографиясының өзіндік ерекшелігі тау бөктерлерінде қарлардың және мұздықтардың жатуы болып табылады. Талас алабы да осыған тән қасиетке ие, мұндағы мұздықтардың ауданы 262 км² құрайды.  Мұздықтар Талас өзенінің гидрологиялық сипатына әсері ерекше: жылдан жылға өзен ағындысы біркелкі, ағыстың мол кезеңі барынша  ұзақ,  ал мұздықтар өзеннің қоректену көзінің негізі бөлшегін құрайды. Таулар арасында орналасқан өңірде «қарасу» бұлақтары шығып жатыр, олардың ішінде Киров және Мыңбұлақ бұлақтары ең ірісі болып табылады.

            Талас алабының  су теңдестігін сипаттау үшін,  алдымен  екі гидрологиялық облысты ерекше атап өтуге болады, олар қалыптасу облысы және ағыстың таралу облысы. Ағынды қалыптасу облысының аймағына өзеннің таулы бөлігі жатады, бұл жерде ылғалданудың кіріс бөлігі оның шығыс бөлігінен басым, оның басты себебі мұндағы орналасқан  шаруашылық жүйесі өзен ағысына айтарлықтай белсенді әсер ете алмайды. Ағыстың таралу ауданы өзеннің жазық өңірде орналасқан, мұнда су қорының кіріс бөлігі шығыс бөлігіне қарағанда  ондаған есе аз.